Pakiet GSR to potoczna nazwa rozporządzenia (UE) 2019/2144 — General Safety Regulation — przyjętego w listopadzie 2019 roku. Ustanawia ono wspólne wymogi bezpieczeństwa dla pojazdów silnikowych i przyczep w całej Unii Europejskiej. Dla flot oznacza to jedno: pojazdy kupowane dziś mają na pokładzie zestaw systemów, których nie miały pojazdy kupione pięć lat temu, i część z nich generuje dane, które da się wykorzystać poza samym momentem zagrożenia.
Kiedy co weszło w życie
Rozporządzenie działa dwustopniowo, co jest typowe dla prawa homologacyjnego:
- 6 lipca 2022 — wymogi objęły nowe typy pojazdów, czyli modele homologowane po tej dacie.
- 7 lipca 2024 — wymogi objęły wszystkie nowe pojazdy rejestrowane w UE, także te, których typ homologowano wcześniej.
- 7 lipca 2026 — dla zaawansowanego ostrzegania o rozproszeniu uwagi kierowcy (ADDW) upłynął termin dla wszystkich nowo rejestrowanych pojazdów; dla nowych typów obowiązywał on od lipca 2024 roku.
Rozporządzenie dotyczy pojazdów nowo homologowanych i nowo rejestrowanych. Pojazdów już jeżdżących nie trzeba doposażać — choć przy głębszej modernizacji część wymogów może zostać uruchomiona.
Co dokładnie musi być w pojeździe
Zakres różni się między samochodami osobowymi a pojazdami ciężarowymi i autobusami. Dla flot transportowych (kategorie N2, N3, M2, M3) najważniejsze są:
| System | Co robi |
|---|---|
| ISA — inteligentny asystent prędkości | rozpoznaje ograniczenie prędkości i sygnalizuje kierowcy jego przekroczenie |
| AEBS — awaryjne hamowanie | wykrywa ryzyko zderzenia i inicjuje hamowanie, jeśli kierowca nie zareaguje |
| DDAW — ostrzeganie o senności | rozpoznaje spadek czujności kierowcy na podstawie sposobu prowadzenia pojazdu |
| ADDW — ostrzeganie o rozproszeniu uwagi | rozpoznaje, że wzrok kierowcy nie jest skierowany na drogę |
| EDR — rejestrator danych o zdarzeniu | zapisuje parametry pojazdu w sekundach wokół zdarzenia |
| Awaryjny sygnał stopu | sygnalizuje gwałtowne hamowanie pojazdom z tyłu |
| Wykrywanie obiektów przy cofaniu | kamera lub czujniki pokrywające martwą strefę za pojazdem |
| Wykrywanie niechronionych uczestników ruchu | ostrzeganie o pieszym lub rowerzyście w martwym polu i przy ruszaniu |
| TPMS — monitorowanie ciśnienia w oponach | sygnalizuje spadek ciśnienia; szerzej w haśle TPMS |
Rozporządzenie nakłada też wymogi w zakresie cyberbezpieczeństwa pojazdu oraz przygotowania instalacji pod blokadę alkoholową.
Dlaczego akurat te systemy
Uzasadnieniem rozporządzenia jest udział błędu ludzkiego w wypadkach drogowych, szacowany na około 90 procent zdarzeń. Każdy z wymienionych systemów odpowiada na inny typ błędu: ISA na nieświadome przekroczenie prędkości, DDAW i ADDW na zmęczenie i rozproszenie, AEBS na zbyt późną reakcję, wykrywanie martwej strefy na manewr wykonany bez pełnej wiedzy o otoczeniu.
Komisja Europejska szacowała, że komplet tych wymogów pozwoli do 2038 roku uniknąć ponad 25 tysięcy zgonów i co najmniej 140 tysięcy poważnych urazów. To część szerszego celu ograniczenia liczby ofiar wypadków o połowę do 2030 roku.
DMS, czyli gdzie GSR spotyka się z telematyką
Ostrzeganie o senności i rozproszeniu uwagi to funkcje z rodziny DMS — systemów monitorowania kierowcy. Homologacyjne DDAW i ADDW działają w kabinie i kończą swoje zadanie na sygnale dla kierowcy: nic nie wysyłają, nic nie zapisują dla floty.
Flotowe systemy DMS w kamerach pokładowych robią krok dalej — rejestrują zdarzenie i przekazują je do platformy. Różnica jest praktyczna: wymóg homologacyjny chroni kierowcę w momencie zdarzenia, natomiast dane flotowe pozwalają zobaczyć, że ten sam kierowca zasypia regularnie na tym samym odcinku po nocnej zmianie. Jedno jest prewencją w sekundach, drugie — w tygodniach. Różnice między ADAS a DMS opisuje osobne hasło ADAS i DMS, a zastosowanie flotowe — strona bezpieczeństwa kierowcy.
GSR nie zwalnia z niczego, co dotyczy floty. Obowiązki wobec czasu pracy kierowcy, tachografu i dokumentacji przewozowej pozostają niezmienione; ich zakres opisuje strona zgodności z przepisami.
Co to zmienia w praktyce zakupowej
Trzy rzeczy warto sprawdzić przy odbiorze pojazdów z rocznika 2024 i nowszych:
- Czy kierowcy wiedzą, jak wyłączyć ISA i co to znaczy. Asystent prędkości można dezaktywować na czas jazdy, ale ustawienie nie przenosi się na kolejny cykl zapłonu. Kierowca, który nie rozumie sygnału, wyłącza go odruchowo przy każdym uruchomieniu i traci funkcję, za którą flota zapłaciła.
- Czy dane z EDR są dostępne po zdarzeniu i kto ma do nich dostęp. Rejestrator zapisuje parametry lokalnie. Procedura odczytu po kolizji powinna być ustalona wcześniej, a nie w dniu, w którym jest potrzebna.
- Czy systemy homologacyjne nie dublują tego, co już jest we flocie. Pojazd z fabrycznym DDAW i kamerą z DMS w kabinie to dwa niezależne systemy patrzące na to samo. To nie jest problem, ale warto wiedzieć, który z nich generuje dane wykorzystywane w raportach.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pakiet GSR dotyczy pojazdów już zarejestrowanych?
Nie. Rozporządzenie (UE) 2019/2144 obejmuje nowe typy pojazdów od lipca 2022 roku i wszystkie nowo rejestrowane pojazdy od lipca 2024 roku. Pojazdy będące już w eksploatacji nie wymagają doposażenia. Przy istotnej modernizacji pojazdu część wymogów może jednak zostać uruchomiona.
Czy ISA można wyłączyć?
Tak. Inteligentny asystent prędkości musi dać się dezaktywować przez kierowcę, ale ustawienie nie jest trwałe — system wraca do stanu aktywnego przy kolejnym uruchomieniu pojazdu. Rozporządzenie wymaga, by funkcja była domyślnie włączona.
Czym różni się DDAW od ADDW?
DDAW rozpoznaje senność na podstawie sposobu prowadzenia pojazdu: korekt toru jazdy, czasu reakcji, wzorców pracy kierownicą. ADDW rozpoznaje rozproszenie uwagi, czyli to, że wzrok kierowcy nie jest skierowany na drogę, i zwykle wymaga kamery obserwującej twarz. To dwa różne wymogi, z różnymi terminami wejścia w życie.
Czy GSR zastępuje kamery pokładowe we flocie?
Nie. Systemy wymagane przez GSR działają w kabinie i ostrzegają kierowcę w momencie zagrożenia. Nie przesyłają nagrań ani danych do platformy flotowej, więc nie służą do analizy zdarzeń po fakcie, obrony przed roszczeniem ani do szkoleń. Te zastosowania pokrywa wideotelematyka.