Czas pracy kierowcy

Czas pracy kierowcy to łączny czas prowadzenia pojazdu oraz wykonywania innych czynności – załadunku, obsługi pojazdu, formalności – w odróżnieniu od przerw i odpoczynków. W UE jest rejestrowany przez tachograf i podlega przepisom EU 561 oraz Pakietowi Mobilności; w transporcie międzynarodowym poza UE obowiązuje umowa AETR. Przepisy krajowe w Polsce są bezpośrednio zgodne z tymi dyrektywami UE.

Jakie normy czasu prowadzenia pojazdu obowiązują?

Rozporządzenie (WE) 561/2006 wyznacza limity, wokół których buduje się cały harmonogram pracy kierowcy:

• Dzienny czas prowadzenia: 9 godzin, z możliwością wydłużenia do 10 godzin nie częściej niż dwa razy w tygodniu.
• Tygodniowy czas prowadzenia: maksymalnie 56 godzin.
• Dwutygodniowy czas prowadzenia: maksymalnie 90 godzin w dwóch kolejnych tygodniach.
• Przerwa: po 4,5 godziny prowadzenia obowiązkowe 45 minut przerwy; można ją podzielić na 15 minut plus 30 minut, w tej kolejności.
• Odpoczynek dzienny: 11 godzin, z możliwością skrócenia do 9 godzin najwyżej trzy razy między dwoma odpoczynkami tygodniowymi.
• Odpoczynek tygodniowy: 45 godzin, z możliwością skrócenia do 24 godzin, przy czym skrócenie wymaga rekompensaty do końca trzeciego tygodnia.

Osobno obowiązuje polska ustawa o czasie pracy kierowców, która reguluje czas pracy jako stosunek zatrudnienia: przeciętnie 40 godzin tygodniowo, nie więcej niż przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym, przy czym w pojedynczym tygodniu dopuszcza się 60 godzin. Przerwa przysługuje po sześciu godzinach pracy. To dwa różne zestawy przepisów i pojazd może mieścić się w normach 561/2006, wykraczając poza normy krajowe.

Jak rejestrowany jest czas pracy kierowcy?

W ciężarówkach o DMC powyżej 3,5 tony wykorzystywanych w transporcie międzynarodowym czas pracy rejestruje obowiązkowy tachograf. W ramach Pakietu Mobilności inteligentne tachografy drugiej generacji (G2V2) zastępują starsze urządzenia analogowe, cyfrowe (G1) i inteligentne pierwszej generacji (G2V1). Pojazdy rejestrowane od 21 sierpnia 2023 r. są wyposażane w G2V2 od pierwszej rejestracji. Od 1 lipca 2026 r. obowiązek objął także lżejsze pojazdy użytkowe o DMC 2,5–3,5 tony w transporcie międzynarodowym i kabotażu (z wyjątkiem przewozów na potrzeby własne, przy których prowadzenie nie jest głównym zajęciem kierowcy).

Kierowca przełącza tryby aktywności ręcznie: prowadzenie, inna praca, gotowość, przerwa lub odpoczynek. Tachograf zapisuje je razem z danymi o ruchu pojazdu, a w urządzeniach G2V2 również z pozycją GNSS przy przekraczaniu granic. Rozbieżność między zapisem urządzenia a wpisem kierowcy jest jednym z pierwszych sygnałów sprawdzanych przy kontroli.

Jakie terminy wymiany tachografów G2V2 obowiązywały w Polsce?

Harmonogram wymiany w transporcie międzynarodowym zależał od daty rejestracji pojazdu i zainstalowanego urządzenia. Wszystkie terminy już upłynęły:

• pojazdy zarejestrowane przed 15 czerwca 2019 r. (tachograf analogowy lub cyfrowy G1): wymiana do 31 grudnia 2024 r., z okresem przejściowym o charakterze edukacyjnym od 1 stycznia do 28 lutego 2025 r.
• pojazdy zarejestrowane między 15 czerwca 2019 r. a 21 sierpnia 2023 r. (inteligentny G2V1): modernizacja do G2V2 do 18/19 sierpnia 2025 r., bez okresu przejściowego po tej dacie
• pojazdy rejestrowane od 21 sierpnia 2023 r.: G2V2 montowany od pierwszej rejestracji
• pojazdy o DMC 2,5–3,5 tony w transporcie międzynarodowym i kabotażu: obowiązek od 1 lipca 2026 r. (wyjątek: przewozy na potrzeby własne, gdy prowadzenie nie jest głównym zajęciem kierowcy)

Oznacza to, że rok 2026 jest pierwszym pełnym sezonem, w którym wszystkie etapy wdrożenia obowiązują równocześnie i podlegają egzekwowaniu bez okresów przejściowych.

Czy obowiązek dotyczy transportu krajowego?

Nie. Wymóg wymiany dotyczy pojazdów wykorzystywanych w międzynarodowym transporcie drogowym na terenie UE. Pojazdy używane wyłącznie w transporcie krajowym w Polsce lub w transporcie międzynarodowym poza UE na podstawie przepisów AETR są generalnie zwolnione, choć interpretacje AETR różnią się między krajami UE, więc tranzyt przez państwa członkowskie wymaga ostrożności. Floty mieszane przypisują niekiedy pojazdy ze starszymi tachografami wyłącznie do tras krajowych, a pojazdy z G2V2 do tras międzynarodowych. Taki podział wymaga jednak dyscypliny w dysponowaniu pojazdami – pojedynczy kurs za granicę pojazdem z G2V1 unieważnia całą konstrukcję.

Jak flota kontroluje czas pracy na bieżąco?

Sam zapis w tachografie mówi, co się wydarzyło, ale nie ostrzega przed tym, co się wydarzy. Rolę bieżącej kontroli pełni telematyka, która pobiera dane z tachografu bez wizyty pojazdu w bazie i pokazuje pozostały czas jazdy zanim kierowca przekroczy limit. W praktyce oznacza to trzy rzeczy:

• planowanie zleceń pod faktyczną dostępność kierowcy, a nie pod założenie, że ma pełny zapas czasu,
• ostrzeżenie dyspozytora, zanim naruszenie stanie się faktem – naruszenia nie da się cofnąć po zdarzeniu,
• archiwum plików DDD gotowe pod kontrolę, bez ręcznego zgrywania kart, które zawsze wypada w najgorszym momencie.

Zakres tej automatyzacji opisuje strona zdalnego odczytu tachografu.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się czas prowadzenia pojazdu od czasu pracy?

Czas prowadzenia obejmuje wyłącznie jazdę. Czas pracy dodatkowo obejmuje inne czynności, takie jak załadunek i rozładunek, obsługa pojazdu czy zadania administracyjne. Tachograf rejestruje jedno i drugie w osobnych trybach aktywności, wraz z przerwami i odpoczynkami.

Ile godzin dziennie może prowadzić kierowca?

Dziewięć godzin, z możliwością wydłużenia do dziesięciu nie częściej niż dwa razy w tygodniu. Po 4,5 godziny prowadzenia obowiązuje 45-minutowa przerwa, którą można podzielić na 15 i 30 minut w tej kolejności. W skali tygodnia limit wynosi 56 godzin, a w dwóch kolejnych tygodniach – 90 godzin.

Czy czas pracy kierowcy można odczytać zdalnie?

Tak. Zdalne pobieranie danych z tachografu to standardowa funkcja telematyki: platformy takie jak frameLOGIC odczytują tachograf bez wizyty w bazie i pokazują, ile czasu jazdy pozostało kierowcy do obowiązkowego odpoczynku, co pozwala uniknąć kar za naruszenia.

Czy przerwę 45 minut można podzielić?

Tak, ale tylko na dwie części i tylko w jednej kolejności: najpierw co najmniej 15 minut, potem co najmniej 30 minut. Odwrotna kolejność nie spełnia wymogu. Obie części trzeba wykorzystać najpóźniej po 4,5 godziny prowadzenia: 15 minut w trakcie tego okresu, 30 minut najpóźniej po jego upływie.

Jak długo trzeba przechowywać dane z tachografu?

Dane z tachografu i kart kierowców należy pobierać regularnie i archiwizować przez rok, a dokumentację czasu pracy – zgodnie z przepisami o dokumentacji pracowniczej. Uwaga na różnicę pojemności: karta kierowcy nowej generacji mieści 56 dni aktywności i po zapełnieniu nadpisuje najstarsze wpisy, natomiast jednostka pojazdowa przechowuje dane co najmniej przez rok. To karta wyznacza więc graniczny odstęp między pobraniami, nie tachograf.